Nghề thẩm âm Cồng chiêng

Đồng bào Tây Nguyên quan niệm: Cồng chiêng lúc mới làm ra không có tiếng (hay có thì cũng không đúng âm luật quy định). Khi mua Cồng chiêng về làm không dùng được ngay mà phải nhờ đến khả năng chỉnh âm, thẩm âm của một số nghệ nhân sao cho phù hợp với sở thích âm nhạc của dân tộc mình. Bên cạnh việc thẩm âm, người ta còn chỉnh sửa, phục hồi những chiếc Cồng bị hỏng. Thoạt trông những chiếc chiêng tưởng rất dày, khó bị hư hỏng, nhưng kỳ thực, chúng rất dễ bị hư, lệch tiếng trong quá trình sử dụng. Nếu không sữa chữa thì những chiếc chiêng ấy không còn giá trị, chỉ còn có cách bán đồng nát. Nhưng nếu có thợ sửa, chỉnh âm thanh rành nghề giúp cho thì chúng mới có giá trị sử dụng.

Trong mỗi làng bản của đồng bào, thường có một vài người thợ sửa chiêng “nghiệp dư”, có thể chỉnh sửa một số loại chiêng thông thường. Ở Tây Nguyên, người Êđê gọi người thợ sửa chiêng Pô kmal ching, người thợ biết “lên dây chiêng” là Pô tul ching, người M’nông gọi những người thợ sửa chiêng là Pu nuih chrai chưng… Những người ấy rất được đồng bào tôn kính… Họ có đôi tai thẩm âm thật đáng nể. Người Giarai, Bana tin rằng chỉ có những người được Yàng cho âm thanh của Cồng chiêng mới làm được nghề này. Tuy nhiên, những người sửa chiêng trong làng chỉ biết làm theo thói quen, vè chỉ biết trong khuôn khổ dàn chiêng của dân tộc mình. Nếu họ không giỏi nghề thì sẽ làm hỏng luôn cả dàn chiêng.

Khi tiến hành điều chỉnh âm thanh cho bộ Cồng chiêng, người ta thường làm một lễ cúng nhỏ. Lễ vật đơn giản gồm một con gà và một ché rựu. Dụng cụ chỉnh âm gồm 3 chiếc búa lớn nhỏ, hai đầu thuôn dài, kế đến là hai mũi đe (mũi đục), một con dao nạo, một khúc gỗ làm đòn kê và một hòn đá hoặc đoạn sắt đặc làm đe. Buôn làng Tây Nguyên chỉ có một vài nghệ nhân thẩm âm giỏi như Nay Phay dân tộc Giarai, Đinh Tik dân tộc Bana. Nghệ nhân Dương Ngọc Sang ở làng đúc đồng Phước Kiều (Quảng Nam) cũng rất am hiễu về nghề thẩm âm Cồng chiêng. Ông đã từng đi đến nhiều bản làng miền núi để “lên dây chiêng” cho đồng bào.

Người M’nông có câu tục ngữ so sánh, ẩn dụ rất hình ảnh nói về việc sửa Cồng chiêng cũng giống như tu tâm dưỡng tính ở con người: Ching mõu ring nring du nar/ Gong mõu ring nring du nar/ Rveh mâu đăp dăp du ôi (Chiêng không kêu sửa một ngày/ cồng không kêu ta chỉnh một ngày/ Voi còn bướng ta tập một ngày).

Những người thợ lên dây Cồng chiêng là vốn quý của buôn làng. Trong cộng đồng, họ rất được quý trọng, tới đâu cũng có cơm ăn, rựu uống và cả quà cáp. Nhà nước cần tôn vinh họ ngang với nghệ nhân thiết kế nhà rông, hát kể sử thi, chế tác nhạc cụ v.v… và tạo điều kiện để các nghệ nhân truyền dạy bí quyết thẩm âm cho thế hệ trẻ của buôn làng.

Tiêu đề
 
Email
   
Nội dung
 
Số ký tự còn lại: 500 ký tự.
Đăng bình luận

[Các tin cùng chuyên mục]

[Các tin khác chuyên mục]

Facebook Du lịch sinh thái bản đôn